Eigenlijk is het al laat en sta ik op het punt te gaan slapen, maar zappend langs de kanalen op de TV stuit ik bij de BBC op iets dat me niet in de koude kleren zal gaan zitten. Ik zie een klein meisje dat niet alleen op haar kleine babyzusje moet passen, maar ook op haar moeder die duidelijk doodziek vlak achter haar in beeld is gebracht. Op zich al geen fijne uitgangspositie.
Het meisje vertelt dat ze bang is dat zijzelf zal sterven. Dan is er niemand meer die op haar zusje Tino kan passen, want haar moeder is te ziek. Het is zwaar werk om op een baby te passen. Ze vervolgt met haar routine hoe ze 's ochtends opstaat, de luier van haar zusje verschoont, de dekens van haar moeder opvouwt, een vuur maakt, het huis veegt, de afwas doet en de kleren wast. Mijn hart breekt pas echt wanneer ze heel rustig en feitelijk vertelt dat zij de rommel op moet ruimen wanneer haar moeder haar poep heeft laten lopen. Eerder die dag heeft ze de poep van haar moeders benen en onderkant moeten wassen en een emmer vol met stront moeten wegbrengen. Poep stinkt heel erg, vertelt ze. Ik kijk naar het meisje. Ze is nauwelijks ouder mijn kleine blondgekrulde nichtje. Ze krijgt structureel te weinig te eten en ook haar eigen gezondheid is niet wat het moet zijn. Tranen stromen langzaam en stil over mijn wangen. Dit is haast niet te bevatten, want teveel leed en uitzichtloosheid voor zo'n klein meisje.
Even later zie je haar zitten in een blauw jurkje, ze vertelt dat ze veel pijn heeft, in haar buik, haar keel en haar oren. Eindelijk breekt ze, ze zijn allemaal ziek, ze heeft die dag niet gegeten en vertelt dat ze zoveel pijn heeft dat ze wel kan huilen. Dat doet ze ook. Voor de eerste keer en heel zachtjes, terwijl ik met tranende ogen zit te kijken, brok in de keel. Dat arme dappere kleine meisje in haar vale blauwe jurkje.
De documentaire gaat verder met kinderen die ook leven in een uitzichtloze situatie. Ik vind het erg en soms schandelijk wanneer kinderen waarvan de ouders het lesgeld van 2 dollar niet kunnen betalen rücksichtlos van school worden gestuurd, waarna de school ongeveer gedecimeerd is. Ook dit raakt me, maar ik wil vooral weten hoe het nou verder gaat met het meisje dat ik eerder zag. Esther.
Na enige tijd keert de documentaire terug naar Esther en haar kleine zusje. Esther's moeder is inmiddels gestorven en hoewel ze heeft moeten huilen om haar moeder, vertelt ze dat het leven wel wat makkelijker is nu ze alleen nog haar zusje heeft om voor te zorgen. Een oom heeft zich over beide meisjes 'ontfermd'. Ja tussen aanhalingstekens, want overhouden doet het niet. Hij is
meestal weg en wanneer Tino hard moet huilen beschuldigt hij Esther dat zij Tino's eten heeft opgegeten en dreigt haar te zullen slaan. Esther vertelt dat ze niet de portie van haar zusje heeft gegeten en speelt een beetje met haar zusje, waardoor die ondanks alles toch kraait van het lachen. De oom is er meestal de hele dag niet en wanneer hij vertrekt, worden de beide meisjes buiten in de brandende zon gezet en gaat er een hangslot op de deur. De meisjes hebben de hele dag niks te drinken en zitten de hele dag buiten voor de deur van de hut. Esther vertelt dat ze wel overleeft, maar dat ze haar leven niet leuk vindt.
Alles in mij schreeuwt "Breng Esther maar bij ons, dan krijgt ze een goed huis en passen we wel op haar, want dit kan niet dit mag niet." Ik kan al dit leed haast niet aanzien en wat ik hier heb naverteld zijn nog maar fragmenten uit een langer verhaal.
Terwijl ik nog in mijn "breng haar maar hier" modus zit te kijken, vertelt de documentairemaakster dat dit alles een jaar eerder al was uitgezonden en veel reacties heeft opgeroepen. Kinderen die eerder in de docu aan bod zijn gekomen hebben een beter leven, bijvoorbeeld de jongen waarvan de oma het schoolgeld niet op kon brengen, heeft een toelatingsexamen kunnen doen en zit nu met een beurs op een prestigieuze privéschool. Ik zit te wachten op Esther en Tino, die als laatste een jaar later zijn gefilmd. Ze wonen niet meer bij hun oom, maar zijn ondergebracht in een SOS Kinderdorp. Esther gaat naar school en kan kind zijn, Tino zie je spelen in de peuterschool. Het zijn gelukkige kinderen geworden die goed worden verzorgd.
Het eerste (oude) deel van de documentaire is gemaakt door een jonge Zimbabwaanse vrouw. Zij vertelt hoe zij in haar jeugd de kans heeft gekregen om naar school te gaan en zich te ontwikkelen tot wat ze nu is: een goed opgeleide vrouw, die als ik het goed heb onthouden nu in Engeland woont. Ze ziet de situatie van de kinderen in haar geboorteland met lede ogen aan en wil dat ze kansen krijgen, zodat hun leven beter kan worden in plaats van de uitzichtloosheid die ze schrijnend en scherp heeft geschetst met haar film. Eind goed al goed voor de kinderen die door haarin deze docu zijn gevolgd. Maar zo simpel is het niet. Deze Esther en Tino zijn geholpen, maar er zijn vast nog heel veel andere Esthers en Tino's in Zimbabwe, die nog niet zijn geholpen.
Ik weet niet goed waarom het me zo raakt, misschien domweg medemenselijkheid omdat er inderdaad leed in het kwadraat in beeld is gebracht. Misschien omdat ik zelf nog niet zolang geleden op het Afrikaanse continent was en ook de nodige armoede heb gezien. De verhalen van díe mensen en hun kinderen ken ik niet, maar misschien heeft het mij wel meer ontvankelijk gemaakt. Misschien ben ik daardoor toch zo enorm geraakt door de portretten van deze kinderen, ondanks de stortvloed van geweld en ellende die me vrijwel dagelijks in de media onder ogen komen.
Ik heb geen antwoorden en ook geen oplossingen. Wat ik wèl kan doen is het delen van deze ervaring op dit blog en anderen wijzen op deze documentaire en dit probleem.
En o ja: kunnen wij nu alsjeblieft, pretty please als welvarend en behoorlijk gelukkig volk nu eindelijk eens stoppen met klagen?
We hebben het echt zo slecht nog niet.
We hebben het echt zo slecht nog niet.
Delen uit de documentarie 'Zimbabwe's forgotten children' zijn te zien op YouTube:
